Ngay cả khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng “cuộc chiến đã kết thúc” với Iran, các tàu chiến đổ bộ, xuồng đổ bộ cùng hàng nghìn lính thủy đánh bộ và thủy thủ Mỹ vẫn đang được triển khai tới khu vực.
Việc triển khai này đã làm dấy lên suy đoán rằng Mỹ có thể đang lên kế hoạch chiếm đảo Kharg, một đảo san hô ngoài khơi bờ biển Iran và là huyết mạch kinh tế của Tehran, nơi xử lý khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran.
Ngay cả khi Washington chiếm được hòn đảo nhỏ nhưng có vị trí chiến lược này, các chuyên gia vẫn đặt câu hỏi liệu điều đó có mang lại cho Mỹ đủ đòn bẩy để buộc Iran mở lại Eo biển Hormuz trong bối cảnh cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu đang leo thang hay không.
Dưới đây là những gì chúng ta biết về chiến dịch trên bộ tiềm tàng này và các rủi ro của nó.
Đảo Kharg là gì?
Đảo Kharg là một dải đất dài khoảng 5 dặm ngoài khơi bờ biển Iran, có diện tích khoảng một phần ba Manhattan, được các quan chức Mỹ mô tả là “trung tâm của toàn bộ nguồn cung dầu mỏ Iran.”
Các cầu cảng dài của đảo vươn ra vùng nước đủ sâu để tàu chở dầu siêu lớn có thể cập bến, khiến nơi này trở thành điểm cực kỳ quan trọng cho việc phân phối dầu.
Hòn đảo từ lâu đã giữ vai trò then chốt đối với nền kinh tế Iran. Một tài liệu CIA được giải mật năm 1984 cho biết các cơ sở tại đây là:
“Những cơ sở quan trọng nhất trong hệ thống dầu mỏ của Iran, và việc chúng tiếp tục hoạt động là điều thiết yếu đối với sự ổn định kinh tế của Iran.”
Các tuyến xuất khẩu thay thế để tránh Eo biển Hormuz có tồn tại, nhưng chúng còn hạn chế và chưa được kiểm chứng mạnh mẽ ở quy mô lớn, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).
Ví dụ, năm 2021, Iran khánh thành cảng dầu Jask, cho phép vận chuyển dầu thô tới Jask ở Vịnh Oman, phía đông eo biển. Tuy nhiên, theo IEA, cảng này chưa được xem là lựa chọn xuất khẩu khả thi cho dầu thô của Iran.
Khả năng lưu trữ dầu trên đảo Kharg được ước tính khoảng 30 triệu thùng, và theo công ty phân tích thương mại Kpler, hiện có khoảng 18 triệu thùng dầu thô đang được lưu trữ tại đây.
Đầu tháng này, lãnh đạo phe đối lập Israel Yair Lapid nói rằng việc phá hủy cảng dầu tại đây sẽ:
“làm tê liệt nền kinh tế Iran và lật đổ chế độ.”
Ông tuyên bố Israel “phải phá hủy toàn bộ các mỏ dầu và ngành công nghiệp năng lượng của Iran trên đảo Kharg.”
Một cuộc tấn công trên bộ của Mỹ sẽ rủi ro đến mức nào?
Hai Đơn vị Viễn chinh Thủy quân Lục chiến (MEU) – lực lượng chuyên thực hiện đổ bộ nhanh, đột kích và tấn công từ tàu đổ bộ của Hải quân – gần đây đã được triển khai tới Trung Đông.
Các cuộc tập trận trước đây của MEU thường bao gồm:
- trực thăng tấn công trên bầu trời
- binh lính đổ bộ lên bãi biển
- các tàu tấn công đổ bộ khổng lồ ngoài khơi
James Stavridis, cựu Tư lệnh Tối cao Đồng minh NATO, cho biết các tàu của MEU “mang theo năng lực chiến đấu rất mạnh.”
Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng trước khi tiến hành chiến dịch trên bộ, họ phải đi qua Eo biển Hormuz và tiến vào phần phía bắc của Vịnh Ba Tư, nơi họ có thể phải đối mặt với:
- máy bay không người lái của Iran
- tên lửa đạn đạo
- thủy lôi trong tuyến đường biển
Ông viết:
“Khi đã ở vị trí ngoài khơi Kharg, lính thủy đánh bộ cần phải có ưu thế tuyệt đối trên không và trên biển trong bán kính ít nhất 100 dặm quanh đảo.”
Một rủi ro lớn là Iran có thể tấn công các tàu đổ bộ.
Một mối lo khác là dân số trên đảo, ước tính hàng nghìn người – hầu hết là công nhân ngành dầu khí – sẽ cần được kiểm soát hoặc sơ tán.
Stavridis cũng đặt câu hỏi về đòn bẩy chiến lược mà chiến dịch này mang lại cho Washington:
“Nếu ý tưởng là dùng nó để mặc cả với Tehran nhằm mở lại Eo biển Hormuz, thì không rõ các lãnh đạo còn lại của chế độ có bị khuất phục trước nguy cơ mất Kharg hay không.”
Ông nói thêm rằng Iran có thể từ chối nhượng bộ để đổi lấy hòn đảo này.
Ngoài khả năng thương vong của quân Mỹ, Richard Haass, cựu Chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), cho biết bất kỳ nhiệm vụ nào tại Kharg cũng có thể:
“làm suy giảm thêm kho tên lửa của Mỹ.”
Lý do chính xác khiến Mỹ cân nhắc chiếm Kharg vẫn chưa rõ, nhưng Haass cho rằng nhiều người có thể xem đây là nỗ lực của Mỹ nhằm chiếm dầu mỏ của Iran.
Iran có đang chuẩn bị cho một cuộc tấn công của Mỹ?
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết hôm thứ Tư rằng:
“Các kẻ thù của Iran, với sự hỗ trợ của một quốc gia trong khu vực, đang chuẩn bị chiếm một trong những hòn đảo của chúng tôi.”
Ông không nêu tên hòn đảo cụ thể.
Ông viết trên X:
“Mọi động thái của kẻ thù đều nằm trong sự giám sát hoàn toàn của lực lượng vũ trang chúng tôi. Nếu họ vượt quá giới hạn, toàn bộ cơ sở hạ tầng sống còn của quốc gia khu vực đó sẽ trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công không ngừng.”
Iran đã đặt bẫy và điều thêm quân cùng hệ thống phòng không tới đảo Kharg trong những tuần gần đây, theo nhiều nguồn tin nắm được báo cáo tình báo Mỹ.
Hòn đảo vốn đã có hệ thống phòng thủ nhiều lớp, và Iran đã triển khai thêm:
- MANPADS (tên lửa phòng không vác vai)
- mìn chống bộ binh và mìn chống thiết giáp
Những bẫy này được đặt kể cả dọc theo bờ biển của đảo.
Mỹ đã từng tấn công đảo này trước đây chưa?
Có.
Đầu tháng này, Trump nói rằng Mỹ đã ném bom “mọi mục tiêu quân sự” trên đảo, và đe dọa tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ nếu Iran tiếp tục ngăn tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz.
Video đăng trên Truth Social và được CNN định vị cho thấy các cuộc không kích của Mỹ vào cơ sở sân bay trên đảo, với các vụ nổ lớn và khói đen dày đặc.
Trump cũng nói cùng ngày rằng Kharg:
“không phải ưu tiên hàng đầu, nhưng là một trong rất nhiều lựa chọn, và tôi có thể thay đổi quyết định trong vài giây.”
Thực tế, từ năm 1988, nhiều thập kỷ trước khi trở thành tổng thống, Trump đã nói về việc xâm lược đảo này.
Ông nói với The Guardian khi đó:
“Chỉ cần một viên đạn bắn vào người hoặc tàu của chúng ta, tôi sẽ xử lý Kharg Island. Tôi sẽ tiến vào và chiếm nó.”
Vì sao Mỹ có thể muốn chiếm đảo này?
Theo một quan chức Mỹ, các quan chức Nhà Trắng tin rằng chiếm đảo Kharg có thể “làm phá sản hoàn toàn” Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và có thể nhanh chóng kết thúc chiến tranh.
Tuy nhiên, nhiều người trong chính quyền lo ngại về bước đi này, đặc biệt vì nó sẽ đòi hỏi một số lượng lớn quân trên bộ.
Các đồng minh vùng Vịnh cũng đang kín đáo khuyên chính quyền Trump không kéo dài chiến tranh bằng việc đưa quân chiếm đảo Kharg.
Mối lo là:
- thương vong lớn cho quân Mỹ
- Iran trả đũa vào cơ sở hạ tầng của các nước vùng Vịnh
- cuộc xung đột kéo dài hơn
Các quan chức Iran cũng đã cảnh báo điều tương tự.
Tư lệnh hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, Alireza Tangsiri – người mà Israel tuyên bố đã tiêu diệt hôm thứ Năm – từng nói vào tháng 11 năm ngoái rằng các đảo của Iran trên Vịnh Ba Tư là:
“những pháo đài kiên cố.”
Ông nói:
“Nếu kẻ thù mắc sai lầm, họ sẽ nhận được một phản ứng quyết định ngay tại đó.”
