Vì sao sức mạnh quân sự “quyền lực cứng” của Mỹ vẫn chưa thể kết thúc cuộc chiến với Iran
Donald Trump thường nói với Ukraine rằng họ không có “lá bài” nào trong cuộc chiến tiêu hao với Nga. Nhưng chính tổng thống Mỹ hiện đang đối mặt với ngày càng nhiều câu hỏi về sức mạnh của bộ bài mà ông đang nắm trong cuộc chiến với Iran. Nhìn bề ngoài, Hoa Kỳ — với dân số hơn gấp ba lần Iran và sở hữu quân đội cùng nền kinh tế mạnh nhất thế giới — có lợi thế áp đảo về tương quan sức mạnh. Thêm vào đó là quân đội đã được thử lửa và hệ thống tình báo gần như “nhìn thấy mọi thứ” của Israel, khiến cuộc chiến có vẻ như không cân sức. Nhưng Iran — bằng cách biến một vài lợi thế ít ỏi của mình thành những điểm gây áp lực đau đớn đối với Mỹ, đồng thời buộc người dân bị đàn áp của họ phải chịu đựng sự trừng phạt khổng lồ — đã không chỉ sống sót. Một số nhà phân tích cho rằng họ thậm chí đã giành được thế chủ động chiến lược. Sau một tháng, cuộc chiến đã trở thành một cuộc cạnh tranh về đòn bẩy chiến lược. Trump có thể có nhiều sức mạnh hơn, nhưng để đạt được một chiến thắng rõ ràng có lẽ ông phải chấp nhận mức tổn thất chính trị và kinh tế mà ông không muốn chịu đựng. Iran không thể đánh bại Mỹ và Israel, nhưng họ đã tung ra “lá bài tẩy” khi đóng Eo biển Hormuz, một điểm nghẽn xuất khẩu năng lượng quan trọng. Điều này khiến nền kinh tế toàn cầu bị “bắt làm con tin” và làm gia tăng chi phí chính trị đối với Mỹ. Một chiến thắng ngoại giao rỗng tuếch của Trump Điểm yếu chiến lược làm suy giảm ưu thế quân sự của Mỹ được thể hiện rõ trong một cuộc trao đổi tại buổi họp báo ở Nhà Trắng hôm thứ Hai. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho rằng việc Iran đồng ý cho thêm 20 tàu chở dầu đi qua eo biển trong những ngày tới là một chiến thắng cho “ngoại giao của tổng thống”. Tuy nhiên, hình ảnh này lại gây khó xử, bởi Mỹ — với tư cách là cường quốc mạnh hơn — lẽ ra không nên ở vị thế phải đàm phán để nhận nhượng bộ. Hơn nữa, đoàn 20 tàu chở dầu này là con số không đáng kể so với mức trung bình hơn 100 tàu mỗi ngày trước chiến tranh, theo tính toán của UN Trade and Development. Nếu không có chiến tranh, eo biển đã mở cửa bình thường. Vì vậy, theo cách kể của Leavitt, “chiến thắng ngoại giao” đầu tiên của Trump thực chất chỉ là đảo ngược một phần nhỏ tác động tiêu cực do chính ông gây ra. Thực tế khó chấp nhận đối với Trump là Mỹ chắc chắn có đủ sức mạnh quân sự để mở lại eo biển. Nhưng nếu đưa Hải quân Mỹ đi qua Hormuz, Iran có thể giành chiến thắng tuyên truyền nếu họ tấn công hoặc thậm chí đánh chìm một tàu Mỹ. Trump cũng có thể phải đưa quân bộ lên bờ để đẩy lùi lực lượng Iran, làm tăng nguy cơ binh sĩ Mỹ thiệt mạng — điều có thể làm lung lay vị thế chính trị vốn đã yếu của ông. Những ràng buộc tương tự cũng áp dụng khi Trump cân nhắc liệu có nên chiếm đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu của Iran ở phía bắc Vịnh Ba Tư. Trong một cuộc phỏng vấn với Financial Times hôm Chủ nhật, ông nói rằng có lẽ ông muốn chiếm dầu của Iran. Động thái này có thể bóp nghẹt nền kinh tế Iran. Nhưng không có gì đảm bảo rằng điều đó sẽ khiến chế độ Iran đầu hàng thay vì phản công dữ dội. Và nó cũng khiến Tehran càng ít có động lực nới lỏng kiểm soát Eo biển Hormuz. Trong khi tìm cách củng cố vị thế của mình, Trump tuyên bố rằng ngoại giao hiệu quả đang diễn ra sau hậu trường với Iran — dù Tehran phủ nhận có các cuộc đàm phán trực tiếp. Đồng thời, ông cũng đe dọa sử dụng bạo lực chưa từng có để buộc Iran ngồi vào bàn đàm phán. Việc hàng nghìn lính Thủy quân Lục chiến Mỹ đến khu vực — cùng với hơn 1.000 lính dù — khiến một số nhà phân tích tin rằng sự kiên nhẫn của Trump sẽ cạn kiệt và ông có thể ra lệnh cho quân đội chiếm đảo Kharg hoặc các đảo ở Hormuz. Ian Bremmer, chủ tịch và nhà sáng lập Eurasia Group, nói trên CNN rằng:“Đó không phải là một lối thoát khỏi khủng hoảng. Nó gần như chắc chắn báo hiệu một giai đoạn leo thang.” Trước đó, Trump cảnh báo rằng nếu Iran không đạt thỏa thuận, ông sẽ tận dụng ưu thế quân sự của Mỹ để “xóa sổ hoàn toàn tất cả các nhà máy điện, giếng dầu và đảo Kharg của họ (và có thể cả các nhà máy khử mặn!).” Quân đội Mỹ chắc chắn có thể làm điều đó. Nhưng Iran gần như chắc chắn sẽ trả đũa bằng cách tấn công các mục tiêu tương tự tại lãnh thổ của các đồng minh Mỹ ở vùng Vịnh. Thị trường toàn cầu có thể sụp đổ. Nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu — vốn đã cao — sẽ tăng mạnh. Và việc ném bom các nhà máy khử mặn, vốn thiết yếu cho sự sống ở môi trường sa mạc khô hạn của vùng Vịnh, khiến các phóng viên phải hỏi Leavitt liệu Trump có thể phạm tội ác chiến tranh hay không. Lá bài chiến lược nhỏ nhưng cực kỳ giá trị của Iran…